منتشر شده در 08 مهر 1405

اختاپوس‌ها با بازوهایشان مزه را تشخیص می‌دهند؛ راز عجیب زندگی زیر آب

تصور کنید برای تشخیص غذا، کافی باشد دستتان را روی آن بگذارید؛ بدون اینکه چیزی وارد دهانتان کنید. اختاپوس‌ها قابلیتی شبیه به این دارند. مکنده‌های روی بازوهای آن‌ها فقط برای چسبیدن به سنگ‌ها یا گرفتن شکار نیستند؛ این بخش‌ها می‌توانند مواد شیمیایی روی سطوح را نیز تشخیص دهند.

دانشمندان این توانایی را «چشیدن با لمس» توصیف می‌کنند؛ حسی که به اختاپوس کمک می‌کند محیط اطرافش را بررسی کند و به سراغ غذا برود. البته منظور این نیست که اختاپوس مزه‌ها را دقیقاً مانند انسان تجربه می‌کند؛ این عبارت به توانایی تشخیص مواد شیمیایی از طریق تماس اشاره دارد.

فهرست مطالب

• وقتی لمس‌کردن، اطلاعات بیشتری می‌دهد
• چرا این قابلیت زیر آب مفید است؟
• حتی میکروب‌ها هم سرنخ می‌دهند
• اختاپوس و ماهی مرکب، حس یکسانی ندارند
• بازوهایی برای شناخت دنیای زیر آب

وقتی لمس‌کردن، اطلاعات بیشتری می‌دهد

برای ما، لمس و چشیدن معمولاً دو تجربه جدا هستند. با دست زبری یا نرمی یک جسم را احساس می‌کنیم و با دهان درباره مزه آن اطلاعات می‌گیریم. اما در مکنده‌های اختاپوس، سلول‌هایی وجود دارند که به تماس فیزیکی پاسخ می‌دهند و سلول‌های دیگری که مواد شیمیایی را شناسایی می‌کنند.

به این ترتیب، تماس بازو با یک جسم می‌تواند اطلاعاتی فراتر از شکل و بافت آن فراهم کند. اختاپوس هنگام بررسی محیط، از نشانه‌های شیمیایی نیز برای واکنش به اجسام و پیدا کردن غذا استفاده می‌کند.

در آزمایش‌های پژوهشگران، اختاپوس‌ها بازوی خود را از سوراخ یک مانع عبور می‌دادند و فضای پشت آن را بررسی می‌کردند. وقتی مکنده‌ها به شکار می‌رسیدند، بازو آن را می‌گرفت و به سمت بدن می‌کشید. برخورد با اجسام دیگر، واکنش متفاوتی ایجاد می‌کرد و جست‌وجو ادامه پیدا می‌کرد. این مشاهدات بخشی از بررسی علمی سازوکار این حس بودند.

چرا این قابلیت زیر آب مفید است؟

همه مواد شیمیایی به‌خوبی در آب حل نمی‌شوند. بعضی ترکیبات نزدیک سطح جسم باقی می‌مانند و تماس مستقیم می‌تواند راه مؤثرتری برای تشخیص آن‌ها باشد.

پژوهشی که در سال ۲۰۲۳ در مجله Nature منتشر شد، ساختار گیرنده‌های ویژه اختاپوس را بررسی کرد. این گیرنده‌ها با تشخیص بعضی مولکول‌های کم‌حل‌شونده، امکان بررسی شیمیایی سطوح از طریق تماس را فراهم می‌کنند.

به بیان ساده، بازویی که روی کف دریا حرکت می‌کند، علاوه بر برخورد با اجسام، می‌تواند از مواد موجود روی آن‌ها نیز اطلاعات بگیرد. این توانایی برای جانوری که بازوهایش را میان سنگ‌ها و شکاف‌ها حرکت می‌دهد، راهی کاربردی برای بررسی محیط است.

حتی میکروب‌ها هم سرنخ می‌دهند

پژوهش دیگری در سال ۲۰۲۵ نشان داد که مواد تولیدشده توسط میکروب‌های روی سطوح می‌توانند این گیرنده‌های حسی را فعال کنند. محققان بررسی کردند که ترکیبات مرتبط با میکروب‌های روی شکار یا تخم‌ها چگونه با گیرنده‌ها تعامل دارند و در رفتار اختاپوس نقش پیدا می‌کنند.

این یافته نکته جالبی دارد: آنچه اختاپوس هنگام لمس یک سطح تشخیص می‌دهد، فقط ویژگی‌های خود آن جسم نیست. دنیای میکروسکوپی روی سطح نیز می‌تواند نشانه‌هایی در اختیارش بگذارد.

موجوداتی که با چشم دیده نمی‌شوند، بخشی از اطلاعاتی را تولید می‌کنند که این جانور برای تعامل با محیط دریافت می‌کند. بنابراین، یک سطح ظاهراً ساده ممکن است برای اختاپوس مجموعه‌ای از نشانه‌های شیمیایی داشته باشد.

اختاپوس و ماهی مرکب، حس یکسانی ندارند

اختاپوس‌ها و ماهی‌های مرکب خویشاوندند، اما گیرنده‌های شیمیایی آن‌ها دقیقاً یکسان عمل نمی‌کنند. پژوهش منتشرشده در Nature نشان داد تفاوت در ساختار این گیرنده‌ها، با تشخیص مولکول‌های متفاوت و شیوه زندگی هر جانور ارتباط دارد.

در نمونه‌های بررسی‌شده، گیرنده‌های ماهی مرکب به برخی مواد تلخ محلول پاسخ می‌دادند، در حالی که سیستم اختاپوس برای «چشیدن با لمس» تخصص بیشتری پیدا کرده بود.

همین تفاوت نشان می‌دهد حتی جانوران خویشاوند نیز می‌توانند راه‌های متفاوتی برای شناخت محیط داشته باشند. نباید توانایی مشاهده‌شده در یک گونه را بدون بررسی به همه گونه‌های دیگر نسبت داد.

بازوهایی برای شناخت دنیای زیر آب

بازوهای اختاپوس فقط ابزار حرکت و گرفتن شکار نیستند؛ مکنده‌های آن‌ها در دریافت اطلاعات از محیط نیز نقش دارند. ترکیب اطلاعات لمسی و شیمیایی به این جانور کمک می‌کند سطوح و اجسام اطرافش را بررسی کند.

دفعه بعد که ویدئویی از حرکت بازوهای اختاپوس روی سنگ‌ها می‌بینید، آن حرکت را فقط جابه‌جایی یا تلاش برای چسبیدن تصور نکنید. مکنده‌ها ممکن است هم‌زمان در حال دریافت اطلاعات شیمیایی باشند؛ نوعی بررسی محیط که برای ما با دست‌زدن به یک جسم ممکن نیست.

منتشر شده در 07 مهر 1405

گاهی برای پیدا کردن یک بنای باستانی نیازی به کندن زمین نیست؛ کافی است از بالا به یک مزرعه نگاه کنیم.

تابستان گرم و خشک سوئیس، نقش‌هایی را روی پوشش گیاهی اطراف شهر آونش پدیدار کرد که نگاه باستان‌شناسان را به بخش‌های ناشناخته یک شهر رومی کشاند. ا

ین شهر باستانی «آونتیکوم» نام دارد و حدود دو هزار سال پیش، مرکز منطقه رومی هِلوِتیا بود.

آثار شناخته‌شده‌ای از آن، از جمله آمفی‌تئاتر، تئاتر و حمام‌های عمومی، هنوز در آونش دیده می‌شود.

کشف تازه به این معنا نیست که کل شهر برای نخستین‌بار پیدا شده است؛ بخش‌هایی از نقشه آن که ناشناخته بودند یا درست شناسایی نشده بودند، اکنون روشن‌تر شده‌اند.

ماجرا با توجه یک علاقه‌مند به تاریخ به نقش‌های غیرعادی روی زمین آغاز شد.

پس از اطلاع او، گروهی از باستان‌شناسان در کانتون وو با پهپاد از مزارع اطراف آونتیکوم تصویربرداری کردند.

آن‌ها از خرداد تا مرداد ۱۴۰۵، تقریباً هر روز تصاویر تازه گرفتند؛ چون این نقش‌ها ممکن بود با تغییر هوا یا درو شدن گیاهان خیلی زود از بین بروند.

 چطور یک مزرعه، ساختمان مدفون را نشان می‌دهد؟ ریشه گیاهان در همه جای مزرعه شرایط یکسانی ندارد.

اگر درست زیر خاک، دیوار یا کفِ سنگی یک ساختمان قدیمی قرار گرفته باشد، خاک آن قسمت معمولاً کم‌عمق‌تر است و آب کمتری در اختیار ریشه می‌گذارد.

در هوای خشک، گیاهان روی آن بخش زودتر پژمرده یا زرد می‌شوند.

در نتیجه، طرح دیوارها و مسیرها به شکل خط‌ها و لکه‌هایی روی مزرعه دیده می‌شود؛ طرحی که تشخیص آن از نمای هوایی آسان‌تر است.

تصاویر پهپادی در آونتیکوم، نشانه‌هایی از خانه‌ها، خیابان‌ها و بخش‌هایی از مجموعه حمام‌های رومی را آشکار کرد.

یکی از شکل‌های دیده‌شده نیز ممکن است متعلق به یک معبد باشد، اما کاربری آن هنوز قطعی نیست.

حتی ردِ حوضی در محدوده حمام‌ها، پس از محو شدن برخی نقش‌های دیگر همچنان روی یک مزرعه یونجه قابل مشاهده بود.

 چرا این کشف مهم است؟ پنج باستان‌شناس نقش‌های ثبت‌شده در تصاویر را با نقشه‌های قبلی شهر مقایسه کردند.

نتیجه، پر شدن قسمت‌هایی از نقشه بود که پیش‌تر خالی مانده بودند؛ بعضی نشانه‌گذاری‌های قدیمی نیز اصلاح شدند.

یکی از باستان‌شناسان منطقه، این یافته‌ها را از پربارترین کشفیات آونتیکوم در چند دهه اخیر توصیف کرده است.

با این حال، دیدن یک شکل روی مزرعه پایان تحقیق نیست.

تصاویر هوایی جای حفاری را نمی‌گیرند و همه بناها را نمی‌توان تنها از روی خطوط گیاهان با اطمینان نام‌گذاری کرد.

پژوهشگران قصد دارند یافته‌ها را به همکارانشان ارائه کنند و ممکن است در آینده حفاری‌های محدودی در نقاط انتخاب‌شده انجام دهند.

این داستان یک جنبه تلخ هم دارد: گرما و خشکسالی برای طبیعت و زندگی مردم خسارت‌بار است.

باستان‌شناسان نیز تأکید کرده‌اند که خواهان تکرار خشکسالی نیستند؛ اما وقتی چنین نشانه‌های کوتاه‌مدتی روی زمین ظاهر می‌شود، ثبت آن‌ها فرصتی برای شناخت بهتر گذشته است.

این شهر در آونتیکوم، مزرعه‌هایی که از سطح زمین معمولی به نظر می‌رسیدند، برای مدتی نقشه بخش‌هایی از یک شهر باستانی را پیش چشم پژوهشگران گذاشتند.

شهر باستانی آونتیکوم (Aventicum) در محل شهر امروزی آونش (Avenches)، در کانتون وو (Vaud) در غرب سوئیس قرار دارد. همان مزارع اطراف آونش بودند که ردِ بخش‌های مدفون شهر در آن‌ها دیده شد.

منتشر شده در 08 مهر 1405

جنجال سربازی بیرانوند؛ از کنایه درباره دلار تا شوخی با شب‌های برره

ماجرای سربازی علیرضا بیرانوند به یکی از سوژه‌های خبرساز این روزهای فوتبال ایران تبدیل شده است؛ موضوعی که از پرسش درباره مجوز بازی دروازه‌بان تراکتور شروع شد و حالا به مصاحبه تلویزیونی، کنایه‌های سردار آزمون و ساخت کلیپ‌های طنز رسیده است. امروز چهارشنبه ۸ مهر ۱۴۰۵، رسانه‌های ورزشی بار دیگر بخش‌هایی از صحبت‌های بیرانوند و واکنش‌های اینترنتی به آن را منتشر کرده‌اند؛ هرچند گفت‌وگوی اصلی مربوط به شامگاه ۶ مهر است.

فهرست مطالب

• جمله‌ای که بیشتر از توضیحات او دیده شد
• بیرانوند درباره معافیت چه گفت؟
• آخرین وضعیت مجوز بازی چیست؟
• سردار آزمون هم وارد ماجرا شد
• پای شب‌های برره چطور باز شد؟
• چه تصمیمی در انتظار بیرانوند است؟

جمله‌ای که بیشتر از توضیحات او دیده شد

بیرانوند در گفت‌وگو با برنامه «فوتبال برتر»، در واکنش به حاشیه‌های سربازی خود، رفتن به خدمت را با پایین‌آمدن قیمت دلار مقایسه کرد و گفت اگر این اتفاق با سربازی رفتن او رخ می‌دهد، حاضر است فردا برود. همین کنایه به تیتر گزارش‌های ورزشی تبدیل شد و بخش مهمی از توضیحات او درباره روند پرونده را زیر سایه برد.

او همچنین گفت شخصاً به نظام وظیفه مراجعه کرده و مراحل اولیه را انجام داده است. بیرانوند بخشی از فشارها را به حضورش در تراکتور نسبت داد و مدعی شد بازی‌کردن در یک تیم مدعی در شدت‌گرفتن انتقادها نقش دارد. این برداشت خود بازیکن از حاشیه‌هاست و نمی‌توان آن را دلیل قطعی پیگیری پرونده دانست.

بیرانوند درباره معافیت چه گفت؟

یکی از پرسش‌های مطرح‌شده این بود که آیا دروازه‌بان تیم ملی برای دریافت معافیت پزشکی اقدام کرده است یا نه. سایت برنامه «فوتبال برتر» بخش مربوط به پاسخ او را با عنوانی منتشر کرده که در آن بیرانوند اقدام برای معافیت پزشکی را رد می‌کند.

در مقابل، گزارش تسنیم از ارجاع پرونده او به کمیسیون پزشکی خبر می‌دهد. این دو موضوع باید دقیق خوانده شوند: گفته بازیکن درباره درخواست شخصی‌اش، با خبر ارجاع پرونده به یک کمیسیون تفاوت دارد. صرف ارجاع پرونده نیز به معنای صدور معافیت نیست و نتیجه آن به بررسی و تصمیم مرجع مربوط بستگی دارد.

آخرین وضعیت مجوز بازی چیست؟

تسنیم در گزارش ۷ مهر نوشته است که بیرانوند از ابتدای مهر مشمول خدمت بوده، اما با ارسال نامه نظام وظیفه به سازمان لیگ، اعزام او موقتاً به تعویق افتاده و مجوز بازی‌اش تا ۱۹ مهر تمدید شده است.

طبق همین گزارش، قرار است کمیسیون پزشکی در ۱۵ مهر تشکیل شود و پس از بررسی پرونده، وضعیت بعدی مشخص شود. بنابراین تمدید فعلی مجوز، به معنای اعلام معافیت قطعی نیست.

تسنیم همچنین نوشته این مجوز امکان همراهی تراکتور در دیدار برنامه‌ریزی‌شده مقابل استقلال در ۱۶ مهر را فراهم می‌کند. این بخش از خبر برای هواداران باشگاه اهمیت مستقیم دارد، زیرا مشخص می‌کند دروازه‌بان تیم تا چه تاریخی اجازه حضور در مسابقات را دارد.

سردار آزمون هم وارد ماجرا شد

در همان گفت‌وگوی تلویزیونی، محمدحسین میثاقی از سردار آزمون نیز درباره وضعیت سربازی پرسید. مهاجم تیم ملی گفت هر زمان اعلام شود، آماده رفتن به خدمت است، اما در ادامه تأکید کرد پاسخ مربوط به پرونده‌اش را باید به نظام وظیفه بدهد.

آزمون در میان پاسخ‌هایش به دکترای فیزیولوژی نیز اشاره کرد؛ عبارتی که خبرورزشی آن را کنایه‌ای به بیرانوند تعبیر کرده است. به این ترتیب، پرسشی درباره وضعیت اداری دو بازیکن به بخشی از گفت‌وگوی تلویزیونی تبدیل شد که لحن، شوخی‌ها و پاسخ‌های آن نیز موضوع خبر شدند.

در کنار توضیحات بیرانوند، پاسخ‌های آزمون نیز در گزارش‌های ورزشی بازتاب پیدا کرد. با این حال، این گفت‌وگوها جای اعلام رسمی وضعیت خدمت یا مجوز بازی را نمی‌گیرند و برای اطلاع از تصمیم نهایی باید به خبرهای مستند مربوط به پرونده توجه کرد.

پای شب‌های برره چطور باز شد؟

حاشیه‌های پرونده به رسانه‌های خبری محدود نماند. پارس‌فوتبال امروز از انتشار کلیپی طنز خبر داده که با هوش مصنوعی ساخته شده و بیرانوند و جواد خیابانی را جای شخصیت‌های سریال «شب‌های برره» نشان می‌دهد. در این کلیپ، بیرانوند در نقش سرباز از خیابانی درخواست مرخصی می‌کند.

این ویدئو یک صحنه واقعی از حضور آن‌ها در سریال یا پادگان نیست؛ محتوایی ساخته‌شده برای شوخی با خبرهای روز است. انتشار آن نشان می‌دهد ماجرای سربازی بیرانوند علاوه بر گزارش‌های ورزشی، به سوژه سرگرمی و بازسازی طنز در فضای مجازی نیز تبدیل شده است.

چه تصمیمی در انتظار بیرانوند است؟

تا زمان تنظیم این گزارش در ۸ مهر ۱۴۰۵، خبر مستند درباره ادامه حضور بیرانوند در تراکتور، تمدید موقت مجوز بازی تا ۱۹ مهر است. سرنوشت بعدی پرونده به نتیجه بررسی‌های اعلام‌شده وابسته است و نمی‌توان از این تمدید، معافیت قطعی یا ادامه نامحدود حضور او در مسابقات را نتیجه گرفت.

در روزهای آینده، نتیجه کمیسیون و اطلاع‌رسانی مراجع مربوط مشخص خواهد کرد وضعیت او چگونه ادامه پیدا می‌کند. در همین فاصله، جمله جنجالی درباره دلار، پاسخ‌های سردار آزمون و کلیپ‌های طنز، توجه رسانه‌ها را همچنان به دروازه‌بان تراکتور و موضوع سربازی او نگه داشته‌اند.

منتشر شده در 17 اسفند 1400

 رونمایی ناسا از یک نمونه عجیب ماه

ناسا قصد دارد نمونه‌ای از ماه را که در ۵۰ سال پیش جمع آوری شده باز و رونمایی کند.

به گزارش ثریا ناسا به زودی یک کپسول زمانی بسیار ویژه که متعلق به آخرین نمونه‌های باز نشده ماموریت آپولو در ۵۰ سال پیش است را باز می‌کند. این نمونه به درک برخی از شرایطی که فضانوردان می‌توانند در هنگام بازگشت از ماه انتظار داشته باشند کمک می‌کند.

  این نمونه توسط تیم بخش علوم تحقیقات و اکتشافات نجومی (ARES) در مرکز فضایی جانسون ناسا باز خواهد شد. نمونه مذکور از ماموریت آپولو ۱۷ است که در سال ۱۹۷۲ پرتاب شد. این نمونه شامل سنگ و خاک از سطح ماه بوده که از یک رسوب لغزش در دره Taurus-Littrow جمع آوری شده است.

 براساس گزارش‌ها، در نمونه یک بخش آب بندی نشده نیز وجود داشت که در سال ۲۰۱۹ باز شد. نکته هیجان انگیز این است که هنگام جمع آوری نمونه، دما بسیار پایین بود. ممکن است مواردی مانند یخ آب یا دی اکسید کربن در داخل محبوس شده باشد که منبع ارزشمندی از اطلاعات در مورد نحوه جمع آوری نمونه‌های مشابه در ماموریت‌های آینده خواهد بود.

توماس زوربوخن، معاون اداره ماموریت علمی ناسا گفت: "درک تاریخچه زمین شناسی و تکامل نمونه‌های ماه در سایت‌های فرود آپولو به ما کمک می‌کند تا برای انواع نمونه‌هایی که ممکن است در طول آرتمیس با آن‌ها روبه‌رو باشیم، آماده شویم. این یک فرصت یادگیری هیجان انگیز برای درک ابزار‌های مورد نیاز برای جمع آوری و انتقال این نمونه‌ها، برای تجزیه و تحلیل آن‌ها، و برای ذخیره آن‌ها روی زمین برای نسل‌های آینده دانشمندان است".

 آینده نگری زیادی لازم بود تا چنین نمونه‌ای بکر و باز نشده در طول چنین دوره طولانی باقی بماند. لوری گلیز، مدیر بخش علوم سیاره‌ای در مقر ناسا، گفت: "آژانس می‌دانست که علم و فناوری تکامل می‌یابد و به دانشمندان اجازه می‌دهد تا مواد را به روش‌های جدیدی برای پاسخگویی به سؤالات جدید در آینده مطالعه کنند."