اختاپوسها با بازوهایشان مزه را تشخیص میدهند؛ راز عجیب زندگی زیر آب
تصور کنید برای تشخیص غذا، کافی باشد دستتان را روی آن بگذارید؛ بدون اینکه چیزی وارد دهانتان کنید. اختاپوسها قابلیتی شبیه به این دارند. مکندههای روی بازوهای آنها فقط برای چسبیدن به سنگها یا گرفتن شکار نیستند؛ این بخشها میتوانند مواد شیمیایی روی سطوح را نیز تشخیص دهند.
دانشمندان این توانایی را «چشیدن با لمس» توصیف میکنند؛ حسی که به اختاپوس کمک میکند محیط اطرافش را بررسی کند و به سراغ غذا برود. البته منظور این نیست که اختاپوس مزهها را دقیقاً مانند انسان تجربه میکند؛ این عبارت به توانایی تشخیص مواد شیمیایی از طریق تماس اشاره دارد.
فهرست مطالب
- وقتی لمسکردن، اطلاعات بیشتری میدهد
- چرا این قابلیت زیر آب مفید است؟
- حتی میکروبها هم سرنخ میدهند
- اختاپوس و ماهی مرکب، حس یکسانی ندارند
- بازوهایی برای شناخت دنیای زیر آب
وقتی لمسکردن، اطلاعات بیشتری میدهد
برای ما، لمس و چشیدن معمولاً دو تجربه جدا هستند. با دست زبری یا نرمی یک جسم را احساس میکنیم و با دهان درباره مزه آن اطلاعات میگیریم. اما در مکندههای اختاپوس، سلولهایی وجود دارند که به تماس فیزیکی پاسخ میدهند و سلولهای دیگری که مواد شیمیایی را شناسایی میکنند.
به این ترتیب، تماس بازو با یک جسم میتواند اطلاعاتی فراتر از شکل و بافت آن فراهم کند. اختاپوس هنگام بررسی محیط، از نشانههای شیمیایی نیز برای واکنش به اجسام و پیدا کردن غذا استفاده میکند.
در آزمایشهای پژوهشگران، اختاپوسها بازوی خود را از سوراخ یک مانع عبور میدادند و فضای پشت آن را بررسی میکردند. وقتی مکندهها به شکار میرسیدند، بازو آن را میگرفت و به سمت بدن میکشید. برخورد با اجسام دیگر، واکنش متفاوتی ایجاد میکرد و جستوجو ادامه پیدا میکرد. این مشاهدات بخشی از بررسی علمی سازوکار این حس بودند.
چرا این قابلیت زیر آب مفید است؟
همه مواد شیمیایی بهخوبی در آب حل نمیشوند. بعضی ترکیبات نزدیک سطح جسم باقی میمانند و تماس مستقیم میتواند راه مؤثرتری برای تشخیص آنها باشد.
پژوهشی که در سال ۲۰۲۳ در مجله Nature منتشر شد، ساختار گیرندههای ویژه اختاپوس را بررسی کرد. این گیرندهها با تشخیص بعضی مولکولهای کمحلشونده، امکان بررسی شیمیایی سطوح از طریق تماس را فراهم میکنند.
به بیان ساده، بازویی که روی کف دریا حرکت میکند، علاوه بر برخورد با اجسام، میتواند از مواد موجود روی آنها نیز اطلاعات بگیرد. این توانایی برای جانوری که بازوهایش را میان سنگها و شکافها حرکت میدهد، راهی کاربردی برای بررسی محیط است.
حتی میکروبها هم سرنخ میدهند
پژوهش دیگری در سال ۲۰۲۵ نشان داد که مواد تولیدشده توسط میکروبهای روی سطوح میتوانند این گیرندههای حسی را فعال کنند. محققان بررسی کردند که ترکیبات مرتبط با میکروبهای روی شکار یا تخمها چگونه با گیرندهها تعامل دارند و در رفتار اختاپوس نقش پیدا میکنند.
این یافته نکته جالبی دارد: آنچه اختاپوس هنگام لمس یک سطح تشخیص میدهد، فقط ویژگیهای خود آن جسم نیست. دنیای میکروسکوپی روی سطح نیز میتواند نشانههایی در اختیارش بگذارد.
موجوداتی که با چشم دیده نمیشوند، بخشی از اطلاعاتی را تولید میکنند که این جانور برای تعامل با محیط دریافت میکند. بنابراین، یک سطح ظاهراً ساده ممکن است برای اختاپوس مجموعهای از نشانههای شیمیایی داشته باشد.
اختاپوس و ماهی مرکب، حس یکسانی ندارند
اختاپوسها و ماهیهای مرکب خویشاوندند، اما گیرندههای شیمیایی آنها دقیقاً یکسان عمل نمیکنند. پژوهش منتشرشده در Nature نشان داد تفاوت در ساختار این گیرندهها، با تشخیص مولکولهای متفاوت و شیوه زندگی هر جانور ارتباط دارد.
در نمونههای بررسیشده، گیرندههای ماهی مرکب به برخی مواد تلخ محلول پاسخ میدادند، در حالی که سیستم اختاپوس برای «چشیدن با لمس» تخصص بیشتری پیدا کرده بود.
همین تفاوت نشان میدهد حتی جانوران خویشاوند نیز میتوانند راههای متفاوتی برای شناخت محیط داشته باشند. نباید توانایی مشاهدهشده در یک گونه را بدون بررسی به همه گونههای دیگر نسبت داد.
بازوهایی برای شناخت دنیای زیر آب
بازوهای اختاپوس فقط ابزار حرکت و گرفتن شکار نیستند؛ مکندههای آنها در دریافت اطلاعات از محیط نیز نقش دارند. ترکیب اطلاعات لمسی و شیمیایی به این جانور کمک میکند سطوح و اجسام اطرافش را بررسی کند.
دفعه بعد که ویدئویی از حرکت بازوهای اختاپوس روی سنگها میبینید، آن حرکت را فقط جابهجایی یا تلاش برای چسبیدن تصور نکنید. مکندهها ممکن است همزمان در حال دریافت اطلاعات شیمیایی باشند؛ نوعی بررسی محیط که برای ما با دستزدن به یک جسم ممکن نیست.
-